Gandhi : Naked Ambition – I

હાલમાં Gandhi : Naked Ambition પુસ્તક વાંચી રહ્યો છું. ગાંધીજીની મહાનતા આખી દુનિયાને ખબર છે પણ એ મહાનતા એમણે મેળવી એ પહેલાની જીંદગી અને એ મહાનતા મેળવવા માટે એમની આસપાસના લોકો અને દેશે કેટલો ભોગ આપવો પડ્યો એ વિશે છે આ પુસ્તક. 25% જેટલું પુસ્તક વાંચી લીધું છે અને ગાંધીજી વિશે અમુક ક્યારેય ના વાંચેલી કે ના સાંભળેલી વાતો જાણવા મળી.

પુસ્તક અનુસાર ગાંધીજી દક્ષિણ આફ્રિકા ગયા એ પહેલા એકદમ સામાન્ય અને આત્મવિશ્વાસ વિહીન વ્યક્તિ હતા. પરિવારે દેવું કરીને એમને ભણવા માટે લંડન મોકલ્યા હતા અને ત્યાંથી પાછા આવીને પણ ગાંધીજી બેરિસ્ટર તરીકે કે વકીલ તરીકે ભારતમાં કંઇ ઉકાળી નહોતા શક્યા.

ગાંધીજી જ્યારે લંડન જવાના હતા ત્યારે સમાજના આગેવાનોએ ગાંધીજી અને એમના મદદગારોને નાત બહાર મૂક્યા હતા કારણ કે એ જમાનામાં પરદેશ જવું અને એ પણ ગોરાઓના દેશમાં એ બહુ સારુ નહોતું ગણાતું.

ગાંધીજીને દક્ષિણ આફ્રિકામાં ટ્રેનના પ્રથમ વર્ગના ડબ્બામાંથી ધક્કો મારીને બહાર કાઢવામાં આવ્યા એ કદાચ એમની જીંદગીનો સૌથી મોટો turning point કહેવાય. આ ઘટના બન્યા બાદ જ ગાંધીજી એક સામાન્ય માણસથી પર થઇને વિચારવાની શરૂઆત કરી અને રંગભેદની નીતિ તેમ જ ભારતીયો અને બીજા એશિયાઇ લોકોની દક્ષિણ આફ્રિકામાં હાલાકી વિશે વિચારવાનું શરૂ કર્યું.

પુસ્તકમાં લખેલી એમના પરિવાર વિશેની અમુક વાતો અહીં શબ્દશ: મૂકી રહ્યો છું :

Gandhi’s position would have allowed him to place his children in a European school, but he did not wanted to benefit from favours not extended to other Indians. He anyway regarded the mission schools as inadequate, and doubtless feared they might feed his children a spiritual diet of Christianity. He therefore did not send his sons to school but engaged an English governess. Not satisfied with her instruction, he attempted to teach the children himself, but came home too late in the evening or was expecting the boys to be up too early for such exercises to be adequately described as education. Gandhi, wrote in his Autobiography about his failure to have his children properly educated: "’All my sons have had complaints to make against me in this matter.’ He was similarly chastised by friends over this aspect of his children’s upbringing but he persisted in believing that if he had allowed them an education that other children could not have, he would have deprived them of the objet lesson in liberty and self-respect that I gave them at the cost of literary training. He thus convinced himself that he made the sacrifice of their education for their own spiritual sakes.

Kasturba found bowing to Gandhi’s moral principles intolerable, even as she tried to be an obedient wife. He had decreed that all residents of Beach Grove Villa (the place where Gandhi was staying in South Africa. Gandhi had allowed some people to stay with him in his house) must empty their own chamber posts, an activity that would never be undertaken (or even noted) by a Brahmin woman – an untouchable would deal with the family’s excrement (મળમૂત્ર). If the pots were neglected, Gandhi had decided that he and Kasturba would do it rather than ask a servant – presumably to shame the occupants in the house into carrying out his chore next time. One day a clerk, a Christian but of family of untouchables, was newly staying with them. He did not know the house rules and left his chamber pot under his bed. Kasturba knew Gandhi would empty it, and the only thing worse than doing it herself was allowing he husband to so defile (અભડાવવું) himself. She therefore carried the chamber pot down the stairs and emptied it, weeping with anger that her life had come to this. Gandhi saw her and was angry too: he wanted her to go about the task gladly. He called to her : ‘I will not stand this nonsense in my house.’ ‘Keep your house to yourself and let me go.’ she shouted back. Gandhi writes that he forgot himself, caught her by the hand and dragged her to the gate, opened it and intended to push her out. She cried out: ‘Have you no sense of shame? Must you so far forget yourself? Where am I to go? I have no parents or relatives here to harbour me. Being your wife, you think I must put up with your cuffs and kicks? For heaven’s sake behave yourself and shut the gate. Let us not be found making scenes like this.’ Gandhi was asking her not just to deal with faeces (મળમૂત્ર) but to look happy about doing it.

Gandhi learned to do his own laundry, just as he had earlier learned to cut his own hair after being rejected by the English barber – as he put it, ‘I freed myself from slavery to washer man, I threw off dependence on the barber.’

હજી સુધી ગાંધીજીની દક્ષિણ આફ્રિકાની શરૂઆતી જીંદગી સુધી આ પુસ્તક વાંચી શક્યો છું અને ભારત આગમન પછીની એમની જીંદગી વિશે વાંચવાનું બાકી છે. એમાં પણ ગાંધીજીની જીંદગીના અને એમના વ્યક્તિત્વના ન જાણેલા પાસાઓ વિશે વધૂ વાંચવા મળશે અને એ વાંચ્યા બાદ આ લેખમાળામાં બીજો લેખ ઉમેરીશ.

Disclaimer :

  1. Above writing is based on the content of book “Gandhi : Naked Ambition” by Jad Adams.
  2. English part of this article has been reproduced as it is from the book for readers.
  3. Whether portrayal of Gandhiji and assessment of his charcter done in this book is correct/incorrect is upto individual reader’s belief. This article doesn’t endorse my view about Gandhi’s character.
Advertisements

જોગીંગ, વાંચન અને બીજી અપડેટસ

વર્ષ 2012ની શરૂઆતથી હું વિચારતો હતો કે અઠવાડિયામાં બે દિવસ જોગીંગ કરવા નિયમિત રીતે જવું પણ આ શુભ કામની શરૂઆત જ નહોતી થતી. મારી આળસ આને માટે જવાબદાર. આખરે છેલ્લા શનિવારે જ્યારે હું ઘરે એકલો હતો ત્યારે કંટાળીને થયું કે ચાલ જોગીંગનો પ્રયત્ન કરી જોઇએ. (હું એટલો આળસુ છું કે જોગીંગ માટે જવા માટે હું બૂટ પહેરતો હતો ત્યાં સુધી વિચારતો રહ્યો કે ખરેખર મારી પાસે જોગીંગ સિવાય કોઇ વિકલ્પ નથી? :)) પહેલા દિવસે ખાલી એક કિમી જેટલું જ દોડાયું. Runkeeperની સહાયતાથી મેં કેટલી કેલેરી ખર્ચ કરી એ પણ જોયું. બસ એ ખર્ચો જોઇને મને થોડું પ્રોત્સાહન મળ્યું અને હવે રોજ જોગીંગ નિયમિત રીતે હ્જી સુધી ચાલી રહ્યું છે. છેલ્લા 5 દિવસમાંથી 4 દિવસ જોગીંગ કર્યું. 1 કિમીથી વધીને 1.5 કિમી સુધી પહોંચ્યો છું. હજી પણ મને વિશ્વાસ નથી આવતો કે મારા જેવો આળસુ માણસ રોજ સાંજે જોગીંગ માટે જાય છે. 🙂

વાંચનયાત્રા પણ સારી ચાલી રહી છે. હાલમાં તો મુખ્યત્વે મેગેઝીનો વાંચી રહ્યો છું. ચિત્રલેખાના અમુક જૂના અંકોમાંથી રુચિકર લેખો વાંચી રહ્યો છું. સાથે સાથે "India Today" અને "Business Today" પણ ખરું. આ ઉપરાંત લાયબ્રેરીમાંથી એક પુસ્તક લાવ્યો છું "Gandhi : Naked Ambition” જેમાં દુનિયા જે ગાંધીને જાણે છે એનાથી વિરૂધ્ધ ગાંધીજીની વાત લખાઇ છે. જો કે હજુ 4-5 પાનાં જ વાંચી શકાયા છે એટલે પુસ્તક કે એમાં ગાંધીજીના પાત્રની કરાયેલી ચિતરામણ  વિશે કંઇ લખવું અશક્ય છે.

હજી એક બીજો સુધારો લાવવાનું નક્કી કર્યું છે અને એ છે ચાલુ દિવસો દરમ્યાન રાત્રે 12 વાગ્યે મોડામાં મોડું સૂઇ જવાનો. કોમ્પ્યુટર લઇને બેઠો હોઉં તો રાતના 1 ક્યાં વાગી જાય એ ખબર નથી પડતી અને પછી બીજા દિવસે સવારે ઉઠવાની આળસ અને પછી ઓફિસમાં ઉંઘ આવે. હું ગણીને 6 કલાક પણ દિવસમાં નથી સૂતો જે લાંબા ગાળે મારા માટે નુકસાનકારક છે. બસ હવે આ બ્રહ્મજ્ઞાન મને થયું છે એટલે હવે જલ્દી સૂવાનો પ્રયત્ન કરવાનો છે અને શરીરને 6-7 કલાકનો આરામ આપવાનો છે.

ફોન હવે લગભગ સેટ થઇ ગયો છે. બેટરી લાઇફ માટે "Juice Defender” નામની એપ વાપરવાનું શરૂ કર્યું છે અને એ બેટરી લાઇફને અસરકારક રીતે વધારી આપે છે. Samsung Appsમાં “Business Today” મેગેઝીનની મફતમાં App છે. ICS4.0 સાથે નવા ફોન બજારમાં આવવા લાગ્યા છે પણ જે ફોન બજારમાં પહેલેથી જ છે એના માટે આ અપડેટના કોઇ ઠેકાણા નથી. એન્ડ્રોઇડની આ માથાકૂટ છે આમ જોવા જઇએ તો. iOS જેવું હોવું જોઇએ જે દિવસે અપડેટ રિલીઝ થાય તરત જ તમે ડાઉનલોડ કરી શકવા જોઇએ. એન્ડ્રોઇડમાં વળી કોઇ ફોન માટે અપડેટ હોય ને કોઇ માટે ના હોય અને વળી પાછું Manufacturer પર પણ આધારિત હોય. એન્ડ્રોઇડમાં વળી સ્ક્રીન લોક હોય ત્યારે સંગીત કે કેમેરાનો ઉપયોગ કરવાની કોઇ સુવિધા લાગતી નથી જો કોઇને આ વિશે ખબર હોય તો મને જણાવજો.

Gandhi My Father

આજે અનિલ કપૂર દ્વારા નિર્મિત ચલચિત્ર Gandhi My Father જોયું. આ એક ઓફબીટ મૂવી છે (મને હવે આવા પ્રકારના મૂવી જોવા વધારે ગમે છે.) અને ચલચિત્ર મને સારુ લાગ્યું. આ ચલચિત્ર ગાંધીજી અને એમના પુત્ર હરિલાલ વચ્ચેના મતભેદો અને વિચારભેદો પર આધારિત છે.

મને ગાંધીજી અને એમના પુત્ર હરિલાલ વચ્ચેના અણબનાવ વિશે આછો ખ્યાલ હતો. આ ચલચિત્ર મુજબ ગાંધીજીએ સત્યાગ્રહના ઝનૂનમાં હરિલાલની જુવાનીનો અમૂલ્ય સમય છીનવી લીધો હતો. હરિલાલ આ માટે એના પિતા ગાંધીજીને માફ ન કરી શક્યો. મતભેદો વધતા એણે ગાંધીજીથી પોતાને અલગ કરીને પોતાની રીતે આગળ વધવાનો પ્રયત્ન કર્યો. પરંતુ એ પોતાના પ્રયત્નોમાં સફળ ના થઇ શક્યો. હરિલાલ ભણી પણ ના શક્યો કે ના નોકરી ધંધામાં પણ સફળ ના થઇ શક્યો અને પોતાની આ નિષ્ફળતા માટે પોતાના પિતા ગાંધીજીને દોષ દેવા લાગ્યો. છેવટે એ પોતાના માતા પિતાથી દૂર થઇ ગયો અને self destructionના રસ્તે પોતાની જીંદગી બરબાદ કરી નાંખી.

ચલચિત્ર જોતા શરૂઆતમાં એમ લાગે કે ગાંધીજીએ પોતાના સિધ્ધાંતો અને એમની મહાન બનવાની લ્હાયમાં હરિલાલનું જીવન બલિએ ચડાવી દીધું પણ પાછળથી હરિલાલના કરતૂતો જોયા પછી લાગ્યું કે હરિલાલની જીંદગીની બરબાદી પાછળ ગાંધીજી કરતા પણ એનો ખૂદનો વધારે દોષ હતો. ગાંધીજીના વ્યક્તિત્વના થોડા નકારાત્મક પાસાને આ ચલચિત્રમાં સારી રીતે ઉજાગર કરવામાં આવ્યા છે. ગાંધીજીના પાત્રમાં દર્શન જરીવાલા, કસ્તૂર બાના પાત્રમાં શેફાલી શાહ અને હરિલાલની પત્ની તરીકે ભૂમિકા ચાવલાનો અભિનય સારો છે. ટૂંકમાં મારા મતે આ મૂવી એક વખત જોઇ શકાય.

(ઇમેજ : વિકી પરથી)

Peepli Live

આજે મૂવી Peepli Live જોયું. મૂવી જોઇને શું લખવું એ ખબર નથી પડતી? મૂવી જોઇને સારુ લાગ્યુ એટલે ખુશ થવું જોઇએ કે પછી આપણા દેશના ખેડૂતોની દારૂણ પરિસ્થિતિ વિશે દુ:ખી થવું જોઇએ. ખેડૂતોની આત્મહત્યા અને મિડીયાની સંવેદનહીનતાના મૂદ્દે બનેલી આ મૂવી આમ જોવા જઇએ તો મનોરંજક પણ છે અને વિચારપ્રેરક પણ છે.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

અવારનવાર આપણે વાંચીએ છીએ છાપામાં કે ખેડૂતો આત્મહત્યા કરી રહ્યા છે પણ આપણે હવે આ બાબતો પ્રત્યે સંવેદના ગુમાવી ચૂક્યા છે. મિડીયા માટે આ મૂદ્દો એ સનસની ફેલાવી ટીઆરપી કમાવાનો ધંધો છે જ્યારે રાજકારણીઓ માટે આ મૂદ્દો એમની રાજનિતી કરવાનો છે. ગાંધીજીએ કહ્યું હતુ કે અસલી ભારત ગામડાઓમાં વસે છે. દરેક રાજકારણી ગાંધીવાદી હોવાનો ઢોંગ કરે છે પણ એમણે કહેલી આ પાયાની વાતને કોઇ ગણતુ નથી. દેશની આઝાદીને 60 વર્ષ ઉપર થઇ ગયા તો પણ આજે ગામડાઓ પછાત જ રહ્યા છે. આજે પણ સિંચાઇની સુવિધાઓના અભાવે ખેડૂતો કુદરતના ભરોસે જ જીવી રહ્યા છે. આપણા આધુનિક ભારતના ગાંધીજી (રાહુલ ગાંધી) કહે છે કે અમે ખેડૂતોની 70,000 કરોડ રૂપિયાની લોન માફ કરી આપી છે (જો કે આ આંકડો કેટલો સાચો છે એ ભગવાન જાણે). મારે એમને એટલું જ કહેવું છે કે 70,000 કરોડ રૂપિયાની લોન માફ કરવી પડી કારણ કે દેશના ગામડાઓમાં સિંચાઇની સારી સુવિધાઓ ઉભી કરવામાં સરકાર નિષ્ફળ રહી છે. જો સિંચાઇની સુવિધા સારી ઉભી કરી હોત તો દુકાળની પરિસ્થિતિમાં ખેડૂતોને સરકાર પાસે હાથ લાંબો ના કરવો પડત.

મૂવીની વાત કરુ તો ખેડૂતોની આત્મહત્યા અને મિડિયાની સંવેદનહીનતાને વણી લઇને મૂવી બનાવવાનો વિચાર આવવો એ સહેલી વાત નથી. અનૂષા રિઝવીએ પોતાના પ્રથમ પ્રયત્નમાં મૂવીની પટકથા પર સારુ કામ કર્યુ છે. મૂવીમાં દરેકનો અભિનય ઉમદા છે અને દરેકના ભાગે યોગ્ય કામ આવ્યુ છે. સરકારની વિવિધ યોજનાઓના નામનો ઉપયોગ જેમ કે एक लाल बहादूर दे दो….પણ ખૂબ ચોટદાર છે. મૂવીના સંગીતમાં લોકગીત અને ગામડાની ખૂશ્બુનો અહેસાસ થાય છે. सखी सैया तो खूब कमात है, मंहगाइ डायन खाये जात हे… આ ગીત આજની પરિસ્થિતમાં એકદમ બંધબેસતુ છે પણ મારુ ગમતુ ગીત મૂવીમાં Indian Ocean દ્વારા સંગીતબધ્ધ થયેલું ગીત देश मेरा છે.

 

આ ગીતમાં મને સૌથી ચોટદાર પંક્તિ "इन्डिया सर ये चीज धूरंधर, रंगरंगीला परजातंतर" લાગી. ભારતની સૌથી મોટી ખૂબી એ ભારતનું પ્રજાતંત્ર છે પણ આ પ્રજાતંત્રને અત્યારે ભ્રષ્ટાચારની ઉધઇ લાગી ગઇ છે. ઘણી વખત મને લાગે છે કે ઇન્ડિયાનું આખુ તંત્ર ભગવાન ભરોસે ચાલે છે. જ્યારે તમે વિદેશમાં રહેતા હો અને તમે તમારી આજુબાજુ એકદમ વ્યવસ્થિત તંત્ર જોતા હોય ત્યારે તમને એ અહેસાસ થયા વગર ના રહે કે સાલુ ઇન્ડિયામાં આખુ તંત્ર કઇ રીતે ચાલે છે?

(ફોટા : ગૂગલ ઇમેજમાંથી)

ગાંધીબાપૂ, મોદી સાહેબ અને ToDo list

આજે આપણા રાષ્ટ્રપિતા એટલે કે ગાંધી બાપૂની જન્મજ્યંતિ છે અને આજે ટ્વીટર, ફેસબુક કે બીજે વેબ પર જ્યાં પણ નજર નાંખો ત્યાં ગાંધીબાપૂના જ દર્શન થતા હતા. આપણા મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી સાહેબના બ્લોગ પર પણ ગાંધી બાપૂના નામે આજે એક પોસ્ટ મૂકાઇ છે.

Let’s follow Bapu’s ideology for better tomorrow

 

બ્લોગા પરની પોસ્ટમાં મોદી સાહેબે પરાણે ગાંધી બાપુને અને અયોધ્યાના વિવાદને રામરાજ્યના નામે સાંકળી લીધા છે. આમ જોવા જઇએ તો આ બે મૂદ્દાને કંઇ લેવા દેવા નથી પણ આ બન્ને મૂદ્દાઓને સાંકળીને મોદી સાહેબે સમજાવી દીધું કે રાજનીતિ કોને કહેવાય? 🙂

જો કે આ એક મૂદ્દા સિવાય મોદી સાહેબે લખેલી સ્વચ્છતા જાળવવાની, ખાદી વાપરવાની અને અક્ષરજ્ઞાન આપવા વિશેની વાતમાં ખરેખર દમ છે. 

ચલતે ચલતે બાપૂ પર લખાયેલ આ સરસ ગીત એમને જન્મદિવસની ભેટરૂપે

 

बापू बोले तो आप को Happy Birthday.

P.S. :

મને ગાંધી બાપૂ પ્રત્યે બહુ અહોભાવ કે પ્રેમ નથી પણ મારી "સત્યના પ્રયોગો" વાંચવાની અદમ્ય ઇચ્છા છે. અહીં સિંગાપોરમાં આ પુસ્તક મળી શકે એમ નથી (સિંગાપોરમાં અહીંના ગાંધી Lee Kuan Yewના જોઇએ એટલા પુસ્તકો મળે :)). એટલે આ વખતે ઇન્ડિયા આવીશ ત્યારે આ પુસ્તક ખરીદી લઇશ અને સિંગાપોર લાવી શાંતિથી વાંચીશ.

આ વખતે ઇન્ડિયાની ટ્રીપ દરમ્યાન ગાંધી આશ્રમની મૂલાકાત પણ લેવી છે. અમદાવાદમાં મોટા થયા અને ઘરની નજીક હોવા છતાં આજ સુધી ક્યારેય ગાંધી આશ્રમમાં (એ રીતે જોવા જઇએ તો કોઇ પણ આશ્રમમાં) આજ સુધી પગ નથી મૂક્યો. વળી હવે તો બીગ બી પણ બોલાવે છે એટલે હવે તો જવું જ પડશે નહીં તો એમને માઠું લાગી જશે :).

હવે ત્રણ મહિના સુધી ઇન્ડિયા ટ્રીપમાં શું કરવું એનું પ્લાનિંગ જ કરવાનું છે.

%d bloggers like this: