Japan–The land of rising sun, seeing sunset??

લોકોને જાપાની સભ્યતા અને જાપાની લોકો માટે ઘણું માન હોય છે. જાપાનીઝ વસ્તુઓ બહુ જ ટકાઉ હોય, સારી ગુણવત્તાવાળી હોય, જાપાની લોકો બહુ મહેનતુ પ્રજા, વગેરે… વગેરે…. વાત અમુક અંશે સાચી પણ આજની તારીખમાં આ કહેવાતા ઉગતા સૂર્યના દેશની દશા અને દિશા બહુ સારી નથી. ભલે દશા સારી ના હોય તો વાંધો નહીં પણ દિશા તો સારી હોવી જોઇએ કે જેથી દશાને સુધારી શકાય.

આજે આ બાબતે એક સરસ લેખ સિંગાપોરના ટેબ્લોઇડમાં વાંચ્યો જે બ્લોગના વાચકો સાથે વ્હેંચી રહ્યો છું.

Three reason’s Japan’s pain is getting worst

જે ત્રણ કારણો આ લેખમાં દર્શાવવામાં આવ્યા છે એ નીચે મુજબ છે :

1. ખૂબ જ નીચો જન્મદર

2. વધતી જતી ઘરડી પ્રજા

3. પોતાની સભ્યતા પ્રત્યે વધૂ પડતુ અભિમાન અને બહારની પ્રજા પ્રત્યેનો અણગમો

હું જાપાન કદી ગયો નથી (અને જો મજબૂરી નહીં હોય કે ભૂખે નહીં મરતો હોઉ તો જઇશ પણ નહીં ક્યારેય… ફરવા માટે પણ જઇશ તો કદાચ દુનિયાના બધા સ્થળો પતી ગયા હશે ફરવાના તો જ જઇશ) પણ બે વખત મારે જાપાનીઝ કંપનીઓમાં અથવા તો જાપાનીઝ માણસો સાથે કામ કરવાનો પનારો પડ્યો છે. એટલે જાપાનીઝ સભ્યતા અને જાપાનીઝ લોકો વિશે હું થોડું ઘણું જાણું છું. ઉપર જે કારણો જાપાનની ખરાબ થતી જતી સ્થિતિ વિશે આપ્યા છે એ એકદમ યથાર્થ છે. આજકાલની જાપાનીઝ પ્રજા જલ્દી લગ્ન કરવામાં અને જીંદગીમાં સેટલ થઇ જવામાં નથી માનતી આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે જીવન જીવવાનો અને કારકિર્દી બનાવવાનો જ સંઘર્ષ એમના માટે એટલો વધી ગયો છે કે આ બધાંમાં પડવાનો એમના માટે કોઇ સમય જ નથી. જાપાનમાં cost of living ઘણી ઉંચી છે. ટોકિયો જેવા મોટા શહેરમાં જો તમે શહેરી વિસ્તારમાં ઘર લેવા માંગતા હો તો તમારી બે પેઢીઓ તો આરામથી લોનના માસિક હપ્તાઓ(EMI))ની ચંગુલમાં ફસાઇ જાય. બાપ ઘર ખરીદે અને છોકરો પણ ખરીદેલા ઘર માટે EMI ભરતો હોય એવી હાલત છે. લોકો ટોકિયો જેવા શહેરથી 100 કિમી દૂર (downton) રહેતા હોય છે અને ટોકિયો રોજ અપડાઉન કરતા હોય છે. એટલા માટે સુપર ફાસ્ટ બુલેટ ટ્રેનો દોડાવવી પડે છે. બાર કલાકની કામમાં મજૂરી અને 100 કિમી અપડાઉન કરીને આવેલો થાકેલો પાકેલો માણસ ઘરે આવે ત્યારે એની પાસેથી શું આશા રાખી શકાય? આવી આકરી દિનચર્યાના કારણે સામાજીક જીવન ભાંગતુ જાય છે. જાપાનીઝ લોકોમાં રાત્રે ડીનર કરતા પહેલા ડ્રીંક્સ લેવું એ આજકાલ નિયમ જેવું થઇ ગયું છે. થાકને ભૂલવા માટે અને બીજા દિવસે પીલાવા માટે પોતાની જાતને તૈયાર કરવા માટે ડ્રીંક્સ જરૂરી છે એવું થઇ ગયું છે એમને. મોટા શહેરોમાં મોંઘવારી એટલી છે કે ત્યાં સામાન્ય આવકવાળા માણસને ટેક્ષી કરતા પહેલા દસ વખત વિચારવું પડે. ખાવા પીવા અને તબીબી સેવાઓ પણ મોંઘી છે. ટૂંકમાં સામાન્ય જીવન જીવવા માટેનો એટલો સંઘર્ષ છે કે આજકાલની નવી પ્રજા લગ્ન કરવાનું ટાળે છે અને જો લગ્ન ના થાય તો છોકરા કરવાની વાત તો ક્યાં થાય? બસ આ જ કારણ છે નીચા જન્મદરનું. મારા એક  જાપાનીઝ બોસની ઉંમર લગભગ 57 વર્ષની હતી એમણે લગ્ન કર્યા હતા પણ એક પણ સંતાન નહોતું. ખબર નહીં છોકરા કરવાનું કદાચ યાદ જ નહીં આવ્યું હોય. 🙂

તબીબી વિજ્ઞાનની પ્રગતિના લીધે આજે દુનિયાભરમાં લોકોની સરેરાશ આયુમાં વધારો થયો છે. જાપાનને પણ આ વાત લાગુ પડે છે. લેખમાં જેમ લખ્યું છે એમ અહીંના લોકોની સરેરાશ આયુ 84 વર્ષની થઇ છે. જેમ ઘરડી પ્રજા વધૂ એમ સરકાર પર એના નિભાવ માટેનો ખર્ચ પણ વધતો જાય. ઘરડી પ્રજા માટે તબીબી સેવાઓ, પેન્શન, સોશિયલ સિક્યુરીટી વગેરે માટે સરકાર પર કમ્મરતોડ બોજો પડે અને આ ખર્ચો એવો છે કે ના પણ ના પાડી શકાય. એટલે આ ખર્ચાઓને પહોંચી વળવા માટે બીજા જરૂરી ખર્ચાઓ પર સરકારને કાપ મૂકવો પડે અથવા દેવું કરવું પડે. વળી ઓછા જન્મદર અને વધૂ પડતી ઘરડી પ્રજાના લીધે કામ કરી શકનારા માણસોની સંખ્યા જે સરભર થવી જોઇએ એ ના થઇ શકે.

આ ઉપરાંત workforce regenerationની સમસ્યાને પહોંચી વળવા માટે સરકાર બહારના દેશોમાંથી કોઇ નાગરિકોને પણ બોલાવાતા નથી. આમ કરવા પાછળનું કારણ આ લેખમાં લખવામાં આવ્યું છે એ જ છે કે અહીંના લોકોનું પોતાની સભ્યતા પ્રત્યેનું અભિમાન. જાપાની લોકો પોતાની જાતને દુનિયાની સૌથી હોશિયાર પ્રજા માને છે. બીજા કોઇ પર ભરોસો ના કરવો એ જાપાની પ્રજાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે. દુનિયાના કોઇ પણ ખૂણામાં જાપાની કંપની પોતાની ઓફિસ ખોલશે પણ એના મુખ્ય પદાધિકારી તરીકે જાપાનીઝ માણસ જ હશે કારણ કે સ્થાનિક લોકો જાપાનીઝ જેટલા હોશિયાર અને સુજ્ઞ થોડી હોય? કામ કરવાની પોતાની પધ્ધતિઓને એટલી જડતાથી એ લોકો વળગી રહે કે બીજા કોઇની સારી વાતોને પણ નજરઅંદાજ કરતા રહે. વારે વારે કોઇ કાર્ય પ્રણાલી નિષ્ફળ જતી હોય તેમ છતાં પણ એ જાપાની કાર્ય પ્રણાલીને વળગી રહેવું અને ગધેડાની જેમ ઢસરડા કરતા રહેવું એ જાપાની પ્રજાના લોહીમાં છે. Smart Work કોને કહેવાય એ જાપાનીઓ સમજી નથી શક્યા અને સમજવાની કોઇ ઇચ્છાશક્તિ પણ નથી હોતી. વળી એક વિચિત્ર (કે સારી જે ગણો એ) લાક્ષણિકતા એ છે કે જાપાની સ્નાતક થયા બાદ જે કંપનીમાં જોડાયો હોય એ જ કંપનીમાંથી મોટા ભાગે નિવૃત્ત થતો હોય છે. Bossism બતાવવી જાપાની લોકોને બહુ ગમે છે. જાપાનીઝ લોકો ફરજિયાત પણે પોતાની નામ પાછળ san લગાવીને તમે એમને બોલાવો એવો દુરાગ્રહ રાખે છે. (આપણે જેમ માનાર્થે કૃણાલભાઇ કહીએ એમ અહીં "ઓસાકા સાન" એવું ફરજિયાત કહેવાનું) ભારતમાં તો આજ કાલ બોસને પણ લોકો નામથી જ બોલાવતા હોય છે અને એવી સભ્યતામાંથી આવ્યા હો તો તમને આવા જાપાનીઝ સભ્યતાના દુરાગ્રહ પચાવવા અઘરા પડે. એક નેટવર્ક એન્જીનિયર તમારા માથે સોફ્ટવેર પ્રોજેક્ટ હેડ થઇને બેઠો હોય એવી શક્યતા તમે જાપાનીઝ કંપનીમાં નકારી ના શકો અને તમે એમ માનતા હો કે એ નેટવર્ક એન્જીનિયર એવો હોશિયાર કે દમદાર હશે તો એવું નથી. એ નેટવર્ક એન્જીનિયરની એક જ એવી ખૂબી છે કે જે એને તમારો સાહેબ બનાવી દે અને એ ખૂબી છે કે એ જાપાનીઝ છે. જાપાનીઝ લોકોને પોતાની ભાષાનું પણ એટલું જ અભિમાન હોય છે. મને એક પ્રસંગ યાદ આવે છે. અમારી કંપનીમાં 5 દિવસની સળંગ રજા હતી પણ પ્રોજેક્ટના અમુક કામોને લીધે અમારા જાપાનીઝ સાહેબે બધાંને રજાઓ દરમ્યાન ઓફિસ આવવા માટે કહ્યું હતું. જોવા જેવી વાત એ થઇ કે મારા જાપાનીઝ બોસ એ પાંચે પાચ દિવસ આવ્યા અને ધ્યાન રાખ્યું કે કોણ કોણ ક્યારે ક્યારે આવ્યું. છઠ્ઠા દિવસે જ્યારે ઓફિસ ખૂલી ત્યારે સવારે હું ઓફિસ પહોંચ્યો ત્યારે મારા મેઇલબોક્ષમાં મારા બોસનો મેઇલ હ્તો જેમાં એમણે વિગતે કોણ કોણ કેટલા દિવસ માટે આવ્યું હતું એની માહિતી લખી હતી. જેમ હું 2.5 દિવસ ગયો હતો તો ગણીને 2.5 દિવસનું એ મેઇલમાં acknowledgement હતું. વળી મેઇલમાં એવું પણ લખ્યું હતું કે અમારી ટીમ પાસેથી બીજા લોકોએ પ્રેરણા લેવી જોઇએ (એટલે કે લોકોએ રજાઓમાં પણ ઓફિસ આવતા શીખવું જોઇએ). આવી ચોકીદારોની માનસિકતા સહન કરવી એ થોડી અસહ્ય છે. રિવ્યુ મિટીંગ જ્યારે થતી હોય ત્યારે હક્કથી તમને એમ કહેવામાં આવે કે તમે જે 8 કલાક તમારી નોકરીમાં મૂકો છે એ પૂરતા નથી… કંપની તમારી પાસેથી વધારેની આશા રાખે છે. વળી આપણે કંપની પાસેથી શું આશા રાખીએ છીએ એ નહીં જોવાનું. 

જાપાની સભ્યતાના વળતા પાણી છે છતાં તેઓ કોઇ સુધારો કરવા નથી માંગતા. સમસ્યાની સ્વિકૃતિ જ જો ના હોય તો એનો હલ શોધવાની ક્યાં વાત રહી? આ મૂદ્દે હું સિંગાપોરની સ્થિતિ જોઉ છું તો મને ઘણું સારુ લાગે છે. સિંગાપોરમાં પણ નીચો જન્મદર, ઘરડી થતી જતી પ્રજા એવી સમસ્યાઓ છે. અહીંની સરકાર આ સમસ્યાઓને દૂર કરવા માટે પ્રયત્ન કરી રહી છે. લોકોને જલ્દી લગ્ન કરવા માટે પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. નવા યુગલો પ્રજોત્પત્તિ માટે પ્રયત્ન કરે એ માટે સાનૂકુળ વાતાવરણ ઉભું કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહી છે. (પ્રયાસો છે પણ પ્રયાસો કેટલા અસરકારક છે એ ચર્ચા અહીં નથી કરવી) સાથે સાથે પુષ્કળ માત્રામાં મારા જેવા લોકોને પણ સિંગાપોરમાં આયત કર્યા છે. આ પ્રયત્નોના લીધે મને લાગે છે કે સિંગાપોરમાં સ્થિતિ જાપાનની જેમ નહીં થાય. જાપાને સિંગાપોર પાસેથી આ બાબતે બોધપાઠ લેવો રહ્યો.

Disclaimer :

above write up is based on the article (the link for which already given) from tabloid and my own encounters with japanese people and culture. People may differ on their opinions on the subject and may find my expression here bit extreme but it is just my viewpoints and I’m entitled to my viewpoints. All feedbacks welcome.

The biggest turnoffs

Now a days, I am searching new blogs in order to find some interesting blogs which are worth reading and trying to increase my blog readings. But many blogs have some arrogant writings(disclaimer / policy)  like “This is my blog and I will do what I may like with comments”. Such arrogant statement is biggest turn off for me. No matter how good the blog is, the moment I encounter such statements, I stop reading that blog and move on. Such statements are biggest turn off for me. I will never ever go back to such blogs.

If you can’t digest disagreements, you shouldn’t be in public space at first place.

સુખ તમારાથી કેટલુ છેટું છે?

23 એપ્રિલના ચિત્રલેખાના અકમાં "સુખ તમારાથી કેટલુ છેટું છે?" આ વિષય પર એક લેખ છે. મને એ લેખ થોડો રસપ્રદ લાગ્યો. આ લેખમાંની અમુક રજૂઆતો જે મને ગમી એ લગભગ શબ્દશ: અહીં મૂકી છે.

માનવીને ખરી આંતરિક શાંતિ અને સુખ માત્ર પ્રેમાળ બનવાથી અને બીજા પ્રત્યે કરુણા રાખવાથી જ મળે છે.

આપણું સુખ બીડીના ઠૂંઠામાં, બે કશ લગાવ્યા કે બસ આપણે ખુશ…. આપણું સુખ એક ચાના પ્યાલામાં. બે ઘૂંટ ભર્યા કે બસ આપણે ખુશ….

Celf Centered થવું એ પોતાને દુ:ખી કરવાનો અને બીજાને પણ દુ:ખી કરવાનો સૌથી સહેલો રસ્તો છે.

પહેલુ સુખ તે જાતે નર્યા… બીજુ સુખ તે છૈયા છોકરા…. ત્રીજુ સુખ કોઠીએ જાર… ચોથું સુખ તે સદ્દ્ગુણી નાર…. (સાજું શરીર, આજ્ઞાકારી છોકરા, ખાવા પીવાનું સુખ અને નિરૂપદ્રવી પત્ની…. બોલો બીજુ શું જોઇએ??)

સુખ એ સ્થિર ભાવ નથી. એની અનુભૂતિ અમુક વાર ક્ષણભરના આનંદમાં છે તો કોઇક વાર ઉંડા સંતોષમાં છે. અમુક વાર તો સુખ એ માત્ર દુ:ખની અનુપસ્થિતિ છે.

તમારા ચહેરા પર જેના થકી હાસ્ય આવે એ સુખ.

સુખ તો એક મનની અનુભૂતિ અથવા મનની સ્થિતિ છે. આ અનુભૂતિ દરેકની જુદી જુદી હોઇ શકે. દરેક વ્યક્તિની સુખની પોતાની વ્યાખ્યા હોય છે. ધારો કે મુંબઇનું એક ફેમિલી લઇએ તો પપ્પા માટે શેરબજારનો ઇન્ડેક્સ ઉંચે જાય એ સુખ છે, મમ્મી વિચારે છે કે આજે ટીવી પર રસોઇ શોમાં મેક્સિકન વાનગી શીખવા મળે તો શનિવારની કિટી પાર્ટીમાં બનાવીને વટ પાડી દઉં, ઘરના બડા બેટા ઇશાન માટે સામેના બિલ્ડિંગવાળી ખુશાલીએ આજે સામે જોઇને સ્માઇલ કર્યું એ સુખની વાત છે ને નાની બહેન રૈના માટે ફેસબુક પર એના સ્ટેટસને 86 જણે લાઇક કર્યું એ સુખની અનુભૂતિ છે.

હવે મારી અનુભૂતિ :

"સુખ એ માત્ર દુ:ખની અનુપસ્થિતિ છે" આ વાક્ય મને સ્પર્શી ગયું અને આજકાલના સમયમાં એકદમ ઉચિત છે. આપણે દુ:ખી થવાના હજાર રસ્તા શોધી લેતા હોઇએ છીએ અને જો આવી માનસિકતા પછી પણ જો દુ:ખી ના હોઇએ એટલે કે દુ:ખ અનુપસ્થિત હોય તો આપણે પરમ સુખી જીવ કહેવાઇએ. આપણા ધર્મો જે શાશ્વત સુખની વાત કરે છે એ શાશ્વત સુખ અને એની ખેવના હવે ભૂલાઇ જ ગઇ છે.

અક્ષય તૃતિયા

ગઇ કાલે "અક્ષય તૃતિયા" હતી. પહેલા આ બધા દિવસોની બહુ બોલબાલા નહોતી રહેતી પણ જ્યારથી સોનાના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે ત્યારથી આ બધા દિવસોની ખાસ ચર્ચા થવા લાગી છે. વેપારીઓ આ દિવસને એવો ગ્લેમરસ બનાવી દે છે અને મિડીયા એવી રીતે લોકોમાં લાગણીના ઉભરા લાવે કે તમે આ દિવસે સોનું ના ખરીદો તો તમને એમ લાગે કે તમે કંઇક ખોટું કરી રહ્યા છો. મને આવા વખતે લોકોની અંદર આવતા લાગણીઓના ઉભરા જોવાની મઝા આવે છે એટલે આવા દિવસોએ ખાસ કરીને હું બજારમાં આટો મારવા જતો હોઉ છું. ગઇકાલે સાંજે ઓફિસ પછી હું મુસ્તફા (સિંગાપોરનો સૌથી મોટો રીટેલ સ્ટોર) ગયો જ્યાં સોનાનો બહુ મોટો વેપલો છે. સાંજે 7 વાગ્યે મુસ્તફાના દરેક સોનાના કાઉન્ટરો જામ પેક ભરાઇ ગયા હતા. કીડિયારાની જેમ પબ્લિક ઉભરાતી હતી. કારીગર વર્ગથી માંડીને માલેતુજારો સોનાની ખરીદીમાં લાગ્યા હતા. અમુક લોકો ક્રેડિટ કાર્ડથી (કે જેના પર 6% સુધી સરચાર્જ હતો) પણ ખરીદી કરી રહ્યા હતા. (કદાચ આને દેવું કરીને દૂધ પીવું એમ કહેવાય. સોનાની આટલી ઉંચી કિંમત + 7% GST + 6% ક્રેડિટ કાર્ડનો સરચાર્જ). મોટા ભાગના લોકો 10 ગ્રામ કે એનાથી વધારે સોનાના બાર ખરીદી રહ્યા હતા. જો કે આ વખતે એટલું સારુ હતું કે મુસ્તફામાં 10 ગ્રામના બાર ગઇ ઘનતેરસની જેમ ખૂટી નહોતા પડ્યા. મારો દર વર્ષે સોનું ખરીદવાનો એક ટાર્ગેટ હોય છે એને ધ્યાનમાં રાખીને મેં પણ આ સાર્વજનિક euphoriaમાં મારુ થોડું યોગદાન કર્યું.

આજકાલ એક નવો ટ્રેન્ડ પણ આવી રહ્યો છે અને એ છે Online Gold Trading. Gold ETF અને Gold SIP એ સોનામાં રોકાણ કરનારાઓ માટે એક વિકલ્પ તરીકે ઉભરી રહ્યા છે. ગઇ કાલે લગભગ 4-5 મેઇલ આ વિશેના ICICI/ICICIDirect તરફથી મળ્યા. મને લાગે છે કે આ વિકલ્પ ચકાસવો જોઇએ કારણ

1. સોનું સાચવવાની કોઇ ચિંતા નહીં કારણ કે સોનાની ખરીદી ફકત કાગળ પર જ બોલે.

2. કોઇ ટેક્ષની માથાકૂટ નહીં કારણ કે તમે સોનું ખરેખર નથી ખરીદી રહ્યા.

3. બજારમાં જવાની જરૂર નહીં, સોનાની શુધ્ધતાની બાબતે છેતરવાનો કોઇ ભય નહીં અને જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે ઘરે બેઠા જ ભાવોભાવ વેચી શકો.

જો કે ઓનલાઇન લે વેચ કરવાના અને ખાતાના નિભાવ માટેના શું ચાર્જ છે એ જાણવું પડશે. જો કોઇ બ્લોગર ઓનલાઇન ગોલ્ડ ટ્રેડીંગ કરતા હોય તો માહિતી આપવા વિનંતી. વ્યક્તિગત રીતે હું સોનાની ખરીદી એક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ તરીકે નથી કરતો પણ માત્ર  ભવિષ્યની સુરક્ષા માટે કરુ છું. “Don’t put all your eggs in same basket” ના સુવર્ણ નિયમને પણ રોકાણ કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવો રહ્યો.

હવે ફરીથી આ Golden Euphoria ધનતેરસના દિવસે જોવા મળશે. 🙂

Ruhi on course of spirituality

આજે જમતા જમતા રુહી ધીમે ધીમે કંઇક ગાતી હતી. મેં ધ્યાનથી સાંભળ્યું તો એ ગાતી હતી :

वक्रतुंड महाकाय, सूर्यकोटी सम प्रभ,

निर्विध्नम कुरूमे देव, सर्व कार्येषु सर्वदा…

રુહી લગભગ આખો શ્લોક બરાબર બોલી. મેં એને પૂછ્યું કે કોણે શીખવાડ્યું તો કહે સ્કૂલમાં ટીચર prayerમાં કરાવે છે. રુહીને પૂછ્યું કે બીજી કઇ prayer ટીચર કરાવે છે તો એ પટ પટ બધી પ્રાર્થના/શ્લોક બોલવા લાગી.

गुरू ब्रह्मा, गुरू विष्णु,

गुरू देवो महेश्वरा।

गुरू साक्षात परब्रह्मा,

तस्मै श्रीगुरूवे नम:।।

ગાયત્રી મંત્ર પણ બરાબર બોલી ગઇ.

આ ઉપરાંત એણે સરસ્વતી દેવીનો પણ શ્લોક બોલવાનો પ્રયત્ન કર્યો. (મને પણ આ શ્લોક નથી આવડતો :))

सरस्वति नमस्तुभ्यं वरदे कामरूपिणि ।
विद्यारम्भं करिष्यामि सिद्धिर्भवतु मे सदा ॥

પછી એણે "अच्युतम केशवम" પણ બરાબર ગાયું.

મારી જાણ બહાર અને મારી કોઇ મહેનત વગર રુહી પોતાની આધ્યાત્મિક સફરમાં આટલું આગળ વધી ગઇ છે એ જાણીને મને ખરેખર આનંદ થયો. એની સ્કૂલના ટીચરનો પણ આભાર માનવો રહ્યો કે તેઓ છોકરાઓને પ્રાર્થના કરાવવાની તસ્દી લે છે. રુહી જે શ્લોકો બોલે છે એનો અર્થ એને ભલે ખબર ના હોય પણ એ જ્યારે થોડી વધૂ સમજતી થશે ત્યારે એ શ્લોકનો અર્થ અને પ્રાર્થના કરવા પાછળનો હેતુ આપોઆપ સમજી જશે.

આ બધી શ્લોક અને પ્રાર્થના ઉપરાંત સ્કુલમાં જમતા પહેલા પ્રાર્થના થકી આપેલા ભોજન માટે ભગવાનનો આભાર માનવાનું પણ શીખવાડ્યું છે. એટલે અમુક વખતે હવે જમતા પહેલા રુહી કંઇક ધીમે ધીમે બોલતી હોય છે પણ મને હજી બરાબર ખબર નથી કે એ શું પ્રાર્થના કરે છે.

પ્રાર્થનાઓ સાથે સાથે રુહીને ભારતનું રાષ્ટ્રીય ગીત "जन गन मन…." પણ હવે એકદમ બરાબર આવડી ગયું છે અને એમ પણ ખબર પડે છે કે રાષ્ટ્રીય ગીત ગાતી વખતે ટટ્ટાર ઉભા રહેવું જોઇએ. મને એ એની અંગ્રેજી ભાષામાં કહે કે if we don’t stand during National anthem then it’s disrespect. હમ્મ્મ્મ્મ….. આ ઉપરાંત એને સિંગાપોરનું રાષ્ટ્રીય ગીત પણ ઘણું બધું આવડી ગયું છે.

સ્કૂલમાંથી ભણવા ઉપરાંત બીજું સારુ શીખીને એ લાવે છે એ ખૂબ સારી વાત છે. સ્કૂલમાં બાળકોને મૂકો એટલે એને સત્તાવાર રીતે “Rat Race’”માં ઉતારી દીધા એવી લાગણી ના થાય તો જ એ શિક્ષણનો મતલબ કહેવાય…..

Gandhi : Naked Ambition – I

હાલમાં Gandhi : Naked Ambition પુસ્તક વાંચી રહ્યો છું. ગાંધીજીની મહાનતા આખી દુનિયાને ખબર છે પણ એ મહાનતા એમણે મેળવી એ પહેલાની જીંદગી અને એ મહાનતા મેળવવા માટે એમની આસપાસના લોકો અને દેશે કેટલો ભોગ આપવો પડ્યો એ વિશે છે આ પુસ્તક. 25% જેટલું પુસ્તક વાંચી લીધું છે અને ગાંધીજી વિશે અમુક ક્યારેય ના વાંચેલી કે ના સાંભળેલી વાતો જાણવા મળી.

પુસ્તક અનુસાર ગાંધીજી દક્ષિણ આફ્રિકા ગયા એ પહેલા એકદમ સામાન્ય અને આત્મવિશ્વાસ વિહીન વ્યક્તિ હતા. પરિવારે દેવું કરીને એમને ભણવા માટે લંડન મોકલ્યા હતા અને ત્યાંથી પાછા આવીને પણ ગાંધીજી બેરિસ્ટર તરીકે કે વકીલ તરીકે ભારતમાં કંઇ ઉકાળી નહોતા શક્યા.

ગાંધીજી જ્યારે લંડન જવાના હતા ત્યારે સમાજના આગેવાનોએ ગાંધીજી અને એમના મદદગારોને નાત બહાર મૂક્યા હતા કારણ કે એ જમાનામાં પરદેશ જવું અને એ પણ ગોરાઓના દેશમાં એ બહુ સારુ નહોતું ગણાતું.

ગાંધીજીને દક્ષિણ આફ્રિકામાં ટ્રેનના પ્રથમ વર્ગના ડબ્બામાંથી ધક્કો મારીને બહાર કાઢવામાં આવ્યા એ કદાચ એમની જીંદગીનો સૌથી મોટો turning point કહેવાય. આ ઘટના બન્યા બાદ જ ગાંધીજી એક સામાન્ય માણસથી પર થઇને વિચારવાની શરૂઆત કરી અને રંગભેદની નીતિ તેમ જ ભારતીયો અને બીજા એશિયાઇ લોકોની દક્ષિણ આફ્રિકામાં હાલાકી વિશે વિચારવાનું શરૂ કર્યું.

પુસ્તકમાં લખેલી એમના પરિવાર વિશેની અમુક વાતો અહીં શબ્દશ: મૂકી રહ્યો છું :

Gandhi’s position would have allowed him to place his children in a European school, but he did not wanted to benefit from favours not extended to other Indians. He anyway regarded the mission schools as inadequate, and doubtless feared they might feed his children a spiritual diet of Christianity. He therefore did not send his sons to school but engaged an English governess. Not satisfied with her instruction, he attempted to teach the children himself, but came home too late in the evening or was expecting the boys to be up too early for such exercises to be adequately described as education. Gandhi, wrote in his Autobiography about his failure to have his children properly educated: "’All my sons have had complaints to make against me in this matter.’ He was similarly chastised by friends over this aspect of his children’s upbringing but he persisted in believing that if he had allowed them an education that other children could not have, he would have deprived them of the objet lesson in liberty and self-respect that I gave them at the cost of literary training. He thus convinced himself that he made the sacrifice of their education for their own spiritual sakes.

Kasturba found bowing to Gandhi’s moral principles intolerable, even as she tried to be an obedient wife. He had decreed that all residents of Beach Grove Villa (the place where Gandhi was staying in South Africa. Gandhi had allowed some people to stay with him in his house) must empty their own chamber posts, an activity that would never be undertaken (or even noted) by a Brahmin woman – an untouchable would deal with the family’s excrement (મળમૂત્ર). If the pots were neglected, Gandhi had decided that he and Kasturba would do it rather than ask a servant – presumably to shame the occupants in the house into carrying out his chore next time. One day a clerk, a Christian but of family of untouchables, was newly staying with them. He did not know the house rules and left his chamber pot under his bed. Kasturba knew Gandhi would empty it, and the only thing worse than doing it herself was allowing he husband to so defile (અભડાવવું) himself. She therefore carried the chamber pot down the stairs and emptied it, weeping with anger that her life had come to this. Gandhi saw her and was angry too: he wanted her to go about the task gladly. He called to her : ‘I will not stand this nonsense in my house.’ ‘Keep your house to yourself and let me go.’ she shouted back. Gandhi writes that he forgot himself, caught her by the hand and dragged her to the gate, opened it and intended to push her out. She cried out: ‘Have you no sense of shame? Must you so far forget yourself? Where am I to go? I have no parents or relatives here to harbour me. Being your wife, you think I must put up with your cuffs and kicks? For heaven’s sake behave yourself and shut the gate. Let us not be found making scenes like this.’ Gandhi was asking her not just to deal with faeces (મળમૂત્ર) but to look happy about doing it.

Gandhi learned to do his own laundry, just as he had earlier learned to cut his own hair after being rejected by the English barber – as he put it, ‘I freed myself from slavery to washer man, I threw off dependence on the barber.’

હજી સુધી ગાંધીજીની દક્ષિણ આફ્રિકાની શરૂઆતી જીંદગી સુધી આ પુસ્તક વાંચી શક્યો છું અને ભારત આગમન પછીની એમની જીંદગી વિશે વાંચવાનું બાકી છે. એમાં પણ ગાંધીજીની જીંદગીના અને એમના વ્યક્તિત્વના ન જાણેલા પાસાઓ વિશે વધૂ વાંચવા મળશે અને એ વાંચ્યા બાદ આ લેખમાળામાં બીજો લેખ ઉમેરીશ.

Disclaimer :

  1. Above writing is based on the content of book “Gandhi : Naked Ambition” by Jad Adams.
  2. English part of this article has been reproduced as it is from the book for readers.
  3. Whether portrayal of Gandhiji and assessment of his charcter done in this book is correct/incorrect is upto individual reader’s belief. This article doesn’t endorse my view about Gandhi’s character.

જોગીંગ, વાંચન અને બીજી અપડેટસ

વર્ષ 2012ની શરૂઆતથી હું વિચારતો હતો કે અઠવાડિયામાં બે દિવસ જોગીંગ કરવા નિયમિત રીતે જવું પણ આ શુભ કામની શરૂઆત જ નહોતી થતી. મારી આળસ આને માટે જવાબદાર. આખરે છેલ્લા શનિવારે જ્યારે હું ઘરે એકલો હતો ત્યારે કંટાળીને થયું કે ચાલ જોગીંગનો પ્રયત્ન કરી જોઇએ. (હું એટલો આળસુ છું કે જોગીંગ માટે જવા માટે હું બૂટ પહેરતો હતો ત્યાં સુધી વિચારતો રહ્યો કે ખરેખર મારી પાસે જોગીંગ સિવાય કોઇ વિકલ્પ નથી? :)) પહેલા દિવસે ખાલી એક કિમી જેટલું જ દોડાયું. Runkeeperની સહાયતાથી મેં કેટલી કેલેરી ખર્ચ કરી એ પણ જોયું. બસ એ ખર્ચો જોઇને મને થોડું પ્રોત્સાહન મળ્યું અને હવે રોજ જોગીંગ નિયમિત રીતે હ્જી સુધી ચાલી રહ્યું છે. છેલ્લા 5 દિવસમાંથી 4 દિવસ જોગીંગ કર્યું. 1 કિમીથી વધીને 1.5 કિમી સુધી પહોંચ્યો છું. હજી પણ મને વિશ્વાસ નથી આવતો કે મારા જેવો આળસુ માણસ રોજ સાંજે જોગીંગ માટે જાય છે. 🙂

વાંચનયાત્રા પણ સારી ચાલી રહી છે. હાલમાં તો મુખ્યત્વે મેગેઝીનો વાંચી રહ્યો છું. ચિત્રલેખાના અમુક જૂના અંકોમાંથી રુચિકર લેખો વાંચી રહ્યો છું. સાથે સાથે "India Today" અને "Business Today" પણ ખરું. આ ઉપરાંત લાયબ્રેરીમાંથી એક પુસ્તક લાવ્યો છું "Gandhi : Naked Ambition” જેમાં દુનિયા જે ગાંધીને જાણે છે એનાથી વિરૂધ્ધ ગાંધીજીની વાત લખાઇ છે. જો કે હજુ 4-5 પાનાં જ વાંચી શકાયા છે એટલે પુસ્તક કે એમાં ગાંધીજીના પાત્રની કરાયેલી ચિતરામણ  વિશે કંઇ લખવું અશક્ય છે.

હજી એક બીજો સુધારો લાવવાનું નક્કી કર્યું છે અને એ છે ચાલુ દિવસો દરમ્યાન રાત્રે 12 વાગ્યે મોડામાં મોડું સૂઇ જવાનો. કોમ્પ્યુટર લઇને બેઠો હોઉં તો રાતના 1 ક્યાં વાગી જાય એ ખબર નથી પડતી અને પછી બીજા દિવસે સવારે ઉઠવાની આળસ અને પછી ઓફિસમાં ઉંઘ આવે. હું ગણીને 6 કલાક પણ દિવસમાં નથી સૂતો જે લાંબા ગાળે મારા માટે નુકસાનકારક છે. બસ હવે આ બ્રહ્મજ્ઞાન મને થયું છે એટલે હવે જલ્દી સૂવાનો પ્રયત્ન કરવાનો છે અને શરીરને 6-7 કલાકનો આરામ આપવાનો છે.

ફોન હવે લગભગ સેટ થઇ ગયો છે. બેટરી લાઇફ માટે "Juice Defender” નામની એપ વાપરવાનું શરૂ કર્યું છે અને એ બેટરી લાઇફને અસરકારક રીતે વધારી આપે છે. Samsung Appsમાં “Business Today” મેગેઝીનની મફતમાં App છે. ICS4.0 સાથે નવા ફોન બજારમાં આવવા લાગ્યા છે પણ જે ફોન બજારમાં પહેલેથી જ છે એના માટે આ અપડેટના કોઇ ઠેકાણા નથી. એન્ડ્રોઇડની આ માથાકૂટ છે આમ જોવા જઇએ તો. iOS જેવું હોવું જોઇએ જે દિવસે અપડેટ રિલીઝ થાય તરત જ તમે ડાઉનલોડ કરી શકવા જોઇએ. એન્ડ્રોઇડમાં વળી કોઇ ફોન માટે અપડેટ હોય ને કોઇ માટે ના હોય અને વળી પાછું Manufacturer પર પણ આધારિત હોય. એન્ડ્રોઇડમાં વળી સ્ક્રીન લોક હોય ત્યારે સંગીત કે કેમેરાનો ઉપયોગ કરવાની કોઇ સુવિધા લાગતી નથી જો કોઇને આ વિશે ખબર હોય તો મને જણાવજો.

%d bloggers like this: