ડર

ગયા અઠવાડિયે મેં મૂવી "वो लम्हे" જોયું. આ મૂવી મહેશ ભટ્ટની ફિલ્મ ફેકટરીમાં નિર્માણ પામેલી છે. મહેશ ભટ્ટને પોતાની દરેક મૂવી સાથે કોઇક કહાની કે કોઇ વિવાદ જોડવાની આદત છે. આ વખતે ભટ્ટ સાહેબે આ મૂવી દ્વારા પોતાના અને પરવીન બાબી સાથેના સંબંધોને ઉજાગર કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. જો કે મને મહેશ ભટ્ટે ભૂતકાળમાં  કોની સાથે રાસ લીલાઓ રમી એમાં કોઇ રસ નથી પણ આ મૂવીએ મને એક ખૂબ જ સંવેદનશીલ અને ભયંકર માનસિક બિમારી વિશે ફરીથી વિચાર કરતો કરી દીધો.

આ મૂવીમાં પરવીન બાબીનું પાત્ર ભજવતી અભિનેત્રીને એવો ભય હોય છે કે રાની નામની તેની કોઇ સ્ત્રી મિત્ર એની પાછળ પડી ગઇ છે અને રાની એને મારી નાંખશે. જ્યારે સત્ય એ હતું કે રાની નામની કોઇ વ્યક્તિ વાસ્તવિકતામાં હતી જ નહી.  આ ભયમાં ને ભયમાં એ અભિનેત્રી પોતાની કારકિર્દી અને જીંદગી બગાડી નાંખે છે અને આખરે મોત વ્હાલું કરી લે છે. આ બિમારી માત્ર મૂવીની વાર્તા પૂરતી સિમીત નથી. વાસ્તવિકતામાં અસંખ્ય લોકો આ પ્રકારના mental disorder થી પિડાતા હોય છે અને દોઝખભરી જીંદગી જીવતા હોય છે. કરૂણાંતિકા તો એ છે કે હજી આપણે ત્યાં આવી બિમારીઓની સાચી સમજ નથી. બિમાર માણસ પોતે કે એના ઘરવાળા કદી એ વાત નથી સમજી શકતા નથી કે આ એક બિમારી છે અને જ્યારે આ બાબત સમજાય ત્યાં સુધી ઘણું મોડું થઇ જતું હોય છે.

એ વાત સાચી છે કે ભય માણસને જીવતે જીવ મારી નાંખે છે. જો કોઇ નનામા ફોન આપણા પર આવે અને મારવાની ધમકી આપે તો જ્યાં સુધી એ ફોન કરવાવાળો પકડાય નહીં ત્યાં સુધી આપણી કેવી હાલત થાય એ સમજી શકાય એમ છે.  પણ આ બિમારીમાં તો માણસ 24 કલાક આવા કોઇ ને કોઇ ભયમાં જીવતો હોય છે તો એ માણસની કેવી હાલત થતી હશે એની કલ્પના કરવી અઘરી નથી. મેં આવા અમુક કેસ ભૂતકાળમાં જોયા છે. એક કેસ એક યુવાનનો હતો. કદાચ 12માં ધોરણમાં એ યુવાન હતો. પણ એના મગજમાં એવું ભરાઇ ગયું હતું કે એના પેટમાં ઘડિયાળ છે અને ટીક..ટીક..ટીક કરે છે. કાયમ ડોક્ટરને પેટ પર હાથ મૂકીને એ બતાવતો કે જુઓ ઘડિયાળ અહીં છે પેટમાં. આ બિમારી એવી છે કે આમાં કોઇ પણ સમજાવટ કામ નથી લાગતી. ડોક્ટરોએ કેટલો આ યુવાનને સમજાવ્યો કે આવું કંઇ નથી. ડોક્ટરોએ પેટના x-ray અને બીજા ટેસ્ટ કરીને સમજાવનાનો પ્રયત્ન કર્યો કે ઘડિયાળ ક્યાંય નથી. એક વખત ડોક્ટરો એ યુવાન પર ખાલી ઓપરેશન કરવાનું નાટક પણ કર્યું અને ઘડિયાળ ઓપરેશન કરીને કાઢી લીધી છે એમ પણ કહ્યું. તેમ છતાં પણ યુવકનો આ બિમારીથી છૂટકો ના થયો. આખરે એને પણ ઇલેક્ટ્રીક શોકની થેરેપી આપવી પડી અને શોક થેરેપી બાદ પણ ધાર્યું પરિણામ તો ના જ મળ્યું. બીજા એક કેસમાં એક યુવાનને એવું જ લાગ્યા કરતું હતું કે એનો વાન બહુ કાળો છે. જો કે એ યુવાનનો વાન એટલો પણ કાળો નહોતો. કાયમ એ પોતાના વાન વિશે દુ:ખી થતો રહેતો. ડોક્ટરોએ એને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ બધું નાકામ. ડોક્ટરોએ એને ચામડીના સર્જન પાસે મોકલી અને નકલી સર્જરી કરીને એને સમજાવ્યો કે હવે એનો ચહેરો બદલાઇ ગયો છે. તેમ છતાં પણ કોઇ ફરક ના પડ્યો. એક ભાઇને એમ લાગતું હતું કે એના ભાગીદારે એની પાછળ ગુંડા મોકલ્યા છે જે એને મારી નાંખશે. આ ભયમાં ને ભયમાં એ ભાઇએ પોતાના ઘરની બહાર નીકળવાનું બંધ કરી દીધું હતું. એ ભાઇનો આખો ધંધો બરબાદ થઇ ગયો અને ફેમિલી આર્થિક રીતે ખૂબ મૂશ્કેલીમાં આવી ગયું હતું. અનેક સમજાવટો છતાં કંઇ સારુ ના થયું. અનેક દવાઓ, શોક થેરેપી બાદ પણ આ ભાઇના દિમાગમાથી દૂર ના થઇ શક્યો. અંતે એ ભાઇએ આત્મહત્યા કરીને પોતાની જીંદગી ટૂંકાવી નાંખી. આ અમુક ઉદાહરણો છે પણ વાસ્તવિકતામાં કેટલીય જીંદગીઓ આ બિમારીનો ભોગ બનતી રહેતી હશે અને જીંદગીઓ બરબાદ થતી હશે.

આ બિમારીને સૌથી ખરાબ વાત મને એ લાગે છે કે દર્દીનું દર્દ કોઇ છે જ નહીં તો દવા શું કરવી એ પ્રશ્ન છે. જો કોઇ શારિરીક તકલીફ હોય તો એની દવા થાય. કોઇ એમ કહે કે તાવ આવે છે અને શરીર દુખે છે તો એને દવા અપાય પણ ડરની દવા ક્યાંથી લાવવી? માણસના મગજને સમજવું બહુ અઘરું છે. મને તો એ અશક્ય જ લાગે છે. દવાઓ છે પણ તેનો સફળતાનો દર ખૂબ જ ઓછો છે. દવાઓથી બિમારને હેંમેશા સાજો કરી નથી શકાતો પણ દવાઓ માણસને જીવાડે રાખેછે. દવાઓની ગેરહાજરીમાં બિમારનો ભય વધતો જાય છે અને anxiety અને hopelessness વધતી જાય છે અને આખરે એ suicidal tendency ધરાવતો થઇ જાય છે. આ બિમારી ઘરનાં માણસોની ધીરજ ખૂબ જરૂરી છે પણ આ ધીરજ રાખવી ખૂબ ખૂબ અઘરી છે. બિમાર જ્યારે suicidal tendency ધરાવતો થઇ જાય પછી એને જીવતો રાખવા કેટલો સંઘર્ષ કરવો પડે છે એ શબ્દોમાં વર્ણવવો મૂશ્કેલ છે. ઇલેક્ટ્રીક શોક થેરેપી માણસને ખરેખર હતો ના હતો જેવો કરી નાંખે છે અને શોક થેરેપીની ઘણી આડઅસરો છે. હું તો એક જ વસ્તુ કહીશ કે બસ ભગવાન બચાવે આ બિમારીથી.

પરવીન બાબીને અસલ જીંદગીમાં Schizophrenia ની બિમારી હતી. એણે પણ એવો જ ડર હતો કે લોકો એને મારી નાંખશે. એણે પોતાની જાતને આખી દુનિયાથી અલગ કરી નાંખી હતી અને ઘરની અંદર જ પોતાની જાતને સિમીત રાખી હતી. જ્યારે એ પોતાના ઘરમાં મરી ગઇ ત્યારે કોઇને એ વાતની ખબર નહોતી. બે દિવસ સુધી એના ઘરની બહાર દૂધ પડી રહેલું જોઇને સોસાયટીના કોઇ માણસે પોલીસને ખબર આપી ત્યારે પોલિસે ઘરનો દરવાજો તોડીને મૃતદેહને બહાર કાઢ્યો હતો. લાગે છે ઘણાં બધા આ બિમારીનો ભોગ બનેલા માણસોનો આ જ અંજામ થતો હશે.

મેડીકલ સાયન્સ આ બિમારીનો કોઇ ઇલાજ શોધી કાઢે એ જ આશા.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: